Custom Search

0 Bổ sung loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.) cho hệ thực vật Việt Nam

Bổ sung loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.) cho hệ thực vật Việt Nam
1*Nguyễn Hoàng Tuấn, 2Nguyễn Sơn Hải
1Bộ môn Dược liệu, Trường đại học Dược Hà Nội; 2Đài truyền hình Phú Thọ
Summary
The Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.; (Orchidaceae) collected from Dak Ha District, Kon Tum province is reported as a new record for the flora of Vietnam. S. rimannii can be distinguished from its closest ally by its petals suborbicular, ca. as long as wide, lip margins entire to slightly and minutely crenulate, lip margins partly distinctly erose-lacerate. Morphological redescription and illustrations are provided along with notes on distribution, ecology, phenology and conservation of the species.
Keywords: Morphological characters new record, Sunipia rimannii, Vietnam.
Đặt vấn đề
Chi Lan lọng (Bulbophyllum Thouars) được Thouars đặt tên đầu tiên năm 1822, là một chi có số loài lớn nhất (hơn 1900 loài) [4]. Dựa trên sự khác biệt ở trụ nhị nhụy, một số loài trong chi Bulbophyllum Thouars được tách ra thành chi mới là Sunipia Lindl. Sau đó chi Lan lọng tiếp tục được tách một chi nhỏ nữa là Ione Lindl., dựa trên sự khác biệt của cặp bao phấn [5]. Tới thời điểm hiện tại, chi Sunipia Lindl. đã được công bố 23 loài trên cả thế giới, các loài trong chi này thường sống ký sinh trên các cây gỗ ở độ cao trên 1000 m so với mực nước biển [8]. Ở Việt Nam đã công bố 7 loài: Sunipia andersonii (King & Pantl.) P.F.Hunt 1971; Sunipia annamensis (Ridl.) P. F. Hunt 1971; Sunipia grandiflora (Rolfe) P.F. Hunt 1971; Sunipia nigricans Aver. 2007; Sunipia pallida (Aver.) Aver. 1999; Sunipia racemosa (Sm.) Tang & F.T. Wang 1951; Sunipia scariosa Lindl. 1833 [2], [3]. Trong số các loài thuộc chi Sunipia Lindl. nhiều loài được trồng làm cảnh, có loài Sunipia scariosa đã được công bố có tác dụng hỗ trợ điều trị khối u, chống viêm và chống kết tập tiểu cầu [6].
Trong đợt điều tra cây thuốc ở Kon Tum, chúng tôi có phát hiện loài Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.. Người dân địa phương gọi loài này là Đại bao tu mơ rông. Qua tra cứu các tài liệu, chúng tôi nhận thấy loài này có phân bố ở Lào [8], Thái Lan [5], Trung Quốc [8] mà chưa có công bố nào có ở Việt Nam. Bài báo này ghi nhận phân bố của loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.) ở Việt Nam. Đây là một loài mới thuộc chi Sunipia Lindl. ở Việt Nam.
Nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu
Nguyên liệu
Lan tu mơ rông được thu hái tháng 01 năm 2016 tại Kon Tum, khi có đủ hoa, quả. Tiêu bản được lưu tại Bộ môn Dược liệu trường Đại học Dược Hà Nội, mã số tiêu bản FOP 01/2016/01.
Phân tích và chụp ảnh cây, hoa bằng máy ảnh kỹ thuật số Nikon D300s, raynox 250.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu đặc điểm hình thái của mẫu nghiên cứu tại thực địa và trong phòng thí nghiệm theo phương pháp trong tài liệu [1].
Xác định tên khoa học bằng phương pháp so sánh hình thái, đối chiếu đặc điểm hình thái với khóa phân loại thực vật, các bộ thực vật chí và đối chiếu với các mẫu của phòng Tiêu bản Thực vật – Bảo tàng lịch sử tự nhiên Paris.  
Kết quả và bàn luận
Đặc điểm hình thái thực vật
Thân rễ đường kính 2 mm. Thân hành trên thân rễ đường kính 0,5 cm, cao 2 cm, màu xanh, hình trứng, có 1 lá ở đỉnh. Cuống lá dài 4-6 mm; lá hình lưỡi thẳng, thuôn dài, kích thước 3-5 × 0,5-1 cm, thể chất như da, đáy lá thuôn thẳng vào cuống lá, đỉnh tù và rộng. Cán hoa thẳng, dài 5-8 cm; chùm 2 hoặc 3 hoa; cuống 4-6 cm, mảnh, với 2 hoặc 3 lớp vỏ; lá bắc hình trứng đến hình mác, dài 2-4 mm, dạng màng, đỉnh nhọn. Cuống hoa ngắn và bầu hơi cong, phía lưng bầu mầu tím, phía bụng bầu màu trắng dài 2-3 mm, mặt cắt ngang bầu hình 6 cạnh tròn, đường kính 2-2,5mm. Hoa kết cấu mỏng, trong suốt, xen lẫn màu đỏ hơi tím. Đài lưng đài hình mác, dọc hai bên mép mỏng trong suốt, dọc ở giữa màu tím sẫm, kích thước 16 x 4 mm, nhọn ở đỉnh hay hơi cong; Hai đài bên dính vào nhau thành một khối hình mác, mép dưới phình ra, đỉnh nhọn, viền hai đài bên trong suốt, dọc phần trung tâm màu tím chạy dài đến đỉnh, kích thước 16 × 6 mm. Hai tràng bên gần hình tròn, viền có răng nham nhở, mảnh, cả hai mặt trong suốt, phía trong có 3 gân mờ chạy dọc, kích thước 5 × 5 – 5,5 mm; Tràng môi hình elip - thuôn dài đến gần hình thoi, đáy tù phình ra, phần giữa thót vào kéo dài đến đỉnh tạo thành nhọn ở đỉnh, viền có răng cưa nhỏ, mặt trước tràng môi có dọc ở giữa màu trắng viền hai bên màu tím sẫm, mặt lưng hai đài bên màu tím sẫm, kích thước 16 × 6 mm. Trụ nhị nhụy dài 5 mm, mặt trước màu trắng, đỉnh trên nhô hai tai nhỏ, phía trên có hốc lõm là nơi chứa khối phấn, mặt ngang trụ nhị nhụy hình cong, mặt lưng chân cột nhị nhụy có màu phớt tím, còn lại màu trắng; Bao phấn kích thước 2 x 1 mm, có 4 hốc lõm nơi chứa các khối phấn, màu nâu; Hai cặp khối phấn hình nấm, tách ra được 4 khối phấn hình cầu, đường kính 0,2 mm, màu vàng và hơi nhớt.
Sinh thái: Cây phụ sinh, trong rừng nguyên sinh thường xanh hay nửa rụng lá trên sườn núi đá vôi, ở độ cao 1600-1700 m. Mùa hoa vào tháng 12 đến tháng 02 năm sau.
Phân bố: Làng Ngọc Leng, xã Đăk Hà, huyện Tu mơ rông tỉnh Kon Tum. Tọa độ 14° 55′ 35″ N, 107° 56′ 17″ E 14.926389, 107.938056

Sunipia rimannii
Hình 1: Ảnh chụp một số đặc điểm hình thái của cây Lan tu mơ rông
Ghi chú: A: Tương quan một số bộ phận của cây; B: Hoa nhìn từ mặt trước; C: Hoa nhìn từ mặt bên; D: Hoa nhìn từ mặt sau: E: Toàn cây: F: Đài lưng mặt trước và mặt sau; G: Hai tràng bên nhìn từ mặt trước; H: Hai tràng bên nhìn từ mặt sau; I: Tràng môi; J: Lá bắc mặt trước và mặt sau; K: Trụ nhị nhụy mặt trước, mặt bên và mặt sau: L: Khối phấn: M: Bao phấn: N: Bầu cắt ngang: O, P: Bầu; Q: Thân hành mang lá; R: Hai đài bên, 

Nguồn: Tạp chí Dược học, 8/2016 (Số 484 năm 56) trang 49-53, 67



Read more
 
© Dược liệu | Digital Millennium Copyright Act (DMCA) ; Email: duoclieuvn@yahoo.com